De zomers in Nederland worden warmer en langer. Dat zorgt ervoor dat wat tien jaar geleden uitzonderlijk was rondom ventilatie nu de standaard is.

Waarom? Omdat koeien hoogproductiever zijn geworden. Op zich goed nieuws, maar het nadeel? Dat is dat juist die hoogproductieve dieren zelf weer meer warmte produceren.

Wat betekent dat voor uw klant zijn veehouderij en de ventilatie-oplossingen die nodig zijn?

Een melkkoe die 35 liter per dag geeft, stoot ongeveer 1.500 watt aan warmte uit (Kadzere et al., 2002; Berman, 2005). Dat is vergelijkbaar met een flinke straalkachel die de hele dag in de ligbox staat.

Hittestress bij melkvee begint al rond de 20 °C bij verhoogde luchtvochtigheid. De Temperature-Humidity Index (THI) is hierbij de standaardmaat.

Bij een THI boven 68 daalt de voeropname meetbaar (Bohmanova, Misztal & Cole, 2007). Boven 72 ontstaan er vruchtbaarheidsproblemen, hogere celgetallen en een lagere melkgift (Polsky & von Keyserlingk, 2017).

De economische schade is fors. Dit kan al makkelijk €250 tot €300 per koe per jaar zijn bij onvoldoende koeling (Polsky & von Keyserlingk, 2017). Bij 100 koeien is dat €25.000 tot €30.000 die uw klant jaarlijks laat liggen. Niet in één dramatische klap, maar druppelsgewijs.

Dergelijke kosten zijn daarom vaak niet direct zichtbaar voor uw klant, maar spelen als ze eenmaal zichtbaar zijn natuurlijk een rol in de bereidheid om te investeren.

Dit zijn bijvoorbeeld wat interessante cijfers die u kan meenemen naar de klant:

• Melkgift kan tot 10-25% lager zijn bij oververhitting. Een koe gaat minder eten om zichzelf af te koelen, waardoor ze minder melk produceert.
• Een koe wordt sneller ziek, de meeste eindklanten weten natuurlijk al wat een dierenarts bezoek per koe kost (en vermenigvulding dat met het aantal koeien).
• Lagere kansen op reproducte.

Tip: soms is lucht net genoeg om hittestress op te lossen, bekijk in dergelijke situaties naar aanvullende oplossingen als een vernevelingssysteem.

• Tijdsgevoelig: ErP-verordening (EU) 2024/1834 raakt ook stalventilatoren. Vanaf 24 juli 2026 strengere efficiëntiedrempels voor ventilatoren van 125 W tot 500 kW. Specificeer nu al op de nieuwe norm.
• THI bepaalt uw verlies. THI staat voor: Temperature Humidity Index (een combinatie van luchttemperatuur en luchtvochtigheid). Optimale stalcondities houdt u onder THI 68. Boven 72 verliest u 1,5 tot 3 kg melk per koe per dag.
• 1.000 m³ lucht per koe per uur is de zomer-richtwaarde. Bij 100 koeien is dat 100.000 m³/h ventilatiecapaciteit. Om de warmte van 100 koeien (per koe de warmte van een kachel), heeft de eindklant de grootte van een industriële installatie nodig.
• Luchtsnelheid op koeniveau is bepalend, niet alleen debiet. Streef naar 2 tot 3 m/s in de ligboxen en bij het voerhek. Onder 1 m/s heeft het namelijk geen koelend effect.
• EC-motoren besparen 30 tot 50% op energie versus AC. Voorbeeld, de HyBlade EC-axiaalventilator kan tot 50% lagere energiekosten in stalventilatie realiseren. Bij 16 draaiuren per dag verdient u de meerprijs in 2 tot 4 jaar terug.
• Plaatsing is even belangrijk als hardware. Een ventilator op 4 meter hoogte is grotendeels verspild, hang op 2,5 tot 3 meter, gericht op koeniveau.
• Aansprakelijkheid bij retrofit: bij wijziging van luchtstroom in een emissiearme stal kan de Rav-erkenning in het geding komen. Vraag advies bij de omgevingsdienst vóór u investeert.

Disclaimer: getallen in dit artikel zijn richtingaangevend en gebaseerd op gepubliceerde studies en praktijkrapporten. De werkelijke prestaties hangen af van staltype, koppelgrootte, oriëntatie en bestaande klimaatregeling. Maak altijd een onafhankelijke berekening voordat u dergelijke gegevens specificeert naar uw klant.

Stalventilatie is geen kwestie van een paar ventilatoren ophangen en hopen dat het goed komt. Het is een systeemontwerp waarbij natuurlijke en mechanische luchtbeweging samenwerken.

De meeste Nederlandse melkveestallen leunen (gedeelijkt nog) op natuurlijke ventilatie. Wind drukt frisse lucht via de zijwanden naar binnen, warmte stijgt op en verdwijnt door de nokopening. Voor een goed werkend natuurlijk systeem heeft u nodig:

• Voldoende nokopening (vaak 5 tot 10 cm per meter staldiepte)
• Ruim bemeten zijwandopeningen, liefst regelbaar met windbreekgaas of klepsystemen
• Een gunstige oriëntatie ten opzichte van de heersende zuidwestenwind
• Geen blokkades door bomen, schuren of mestopslagen vlak naast de stal

Bij windsnelheden boven 1,5 m/s levert wind meer dan 80% van de luchtuitwisseling. Bij windstil weer zakt dat terug naar bijna nul. Juist op die windstille zomerdagen hebben de koeien de koeling dus het hardst nodig (of uiteraard bij een gesloten stal).

Daar komen mechanische ventilatoren in beeld. De keuze is breed: plafondventilatoren, axiaalventilatoren in dwars- of lengteopstelling of compacte units gericht op de ligboxen. Wat het beste werkt? Dat hangt af van het staltype, ligboxindeling en de koppelgrootte.

Goede ventilatortechniek kan uw klant veel onnodige kosten schelen. EC-motoren (electronically commutated, ook wel brushless DC) halen 85 tot 90% rendement, tegenover 35 tot 50% voor standaard eenfase AC-motoren (U.S. DOE, 2013). Voor stalventilatie melkvee, waarbij ventilatoren in een warme zomer 16 uur per dag draaien, telt dat fors op qua stroomrekening. Omdat er ook gebruik gemaakt wordt van natuurlijke ventilatie helpt EC-technologie des te meer om alleen te koelen wanneer nodig.

Het echte voordeel ligt echter bij deellast. EC-ventilatoren laten zich traploos regelen, AC-ventilatoren niet of nauwelijks. Op halve snelheid verbruikt een EC-ventilator nog maar circa 12,5% van zijn vollastvermogen, de zogenoemde 'fan affinity law'.

Een AC-ventilator op halve snelheid komt daar niet bij in de buurt. Dit principe werkten we eerder uit, inclusief een hectare-rekenvoorbeeld, in Efficiënte ventilatie in kassen. Voor stalventilatie geldt dezelfde 'wet', alleen dan op 100.000 m³/h schaal.

Ook hierbij geldt: altijd zelf een berekening maken op basis van de daadwerkelijke situatie bij de veehouder, resultaten kunnen sterk variëren o.b.v. andere aanwezige factoren.

Niet elk systeem past bij elk bedrijf. Ga ook met de klant in gesprek over wat de afwegingen in de praktijk betekenen. Door wat researchpapers te lezen wordt vaak ook duidelijk dat mindere ventilatie al snel resultaat in (in)direct hogere kosten, waardoo investeren vaak een slimmere keuze is voor de eindklant. Hieronder de meest voorkomende opties met hun sterke en zwakke punten:

Bij dwarsventilatie staan ventilatoren in een lange rij aan één zijwand en blazen de lucht horizontaal door de stal naar de tegenoverliggende zijde. Geschikt voor relatief smalle stallen tot ongeveer 30 meter breed.

Voordeel: gelijkmatige luchtsnelheid op koeniveau.

Nadeel: lucht warmt op tijdens de doorgang, dus de laatste koeien krijgen lauwwarme lucht.

De lucht wordt in de lengterichting van de stal verplaatst. Werkt goed bij langgerekte stallen, maar vraagt hoge debieten en grote ventilatordiameters van 137 tot 152 cm (54" tot 60"). In de praktijk minder gangbaar bij melkvee dan dwarsventilatie, maar bijvoobeeld wel populair in varkens- en pluimveestallen.

Grote, langzaam draaiende plafondventilatoren met diameters van 5 tot 7 meter creëren een neerwaartse luchtkolom. Ze verbruiken relatief weinig energie en bedekken een groot oppervlak.

Het nadeel: de luchtsnelheid op koeniveau is lager dan bij gerichte axiaalventilatoren.

Compactere axiaalventilatoren die specifiek de ligboxen of het voerhek bestralen. Ze zijn flexibel te plaatsen en goed combineerbaar met bestaande systemen.

Let op: Getallen zijn indicatief. Vraag altijd een onafhankelijke berekening op basis van staldimensies, koppelgrootte en bestaande klimaatcomputer.

Voor stalventilatie voor melkvee wordt de HyBlade EC-axiaalventilator vaak gekozen, met vier configuraties die elk op een typische stalpositie aansluiten:

• HyBlade EC-axiaalventilator (standaard), met hoogwaardige corrosiebescherming op alle metalen onderdelen, voor stallen waar ammoniakcondensatie de levensduur normaal aantast.
• HyBlade EC met vierkante wandring, voor eenvoudige wandmontage bij dwarsventilatie, plug & play met geïntegreerde elektronica.
• HyBlade EC met de nieuwste regelelektronica, speciaal voor schoorsteenmontage, vraaggestuurd via klimaatcomputer.
• EC-axiaalventilator in 54" tot 60" (137 tot 152 cm), voor tunnelventilatie in grotere stallen waar lengteventilatie de logische keuze is.

Alle vier de uitvoeringen draaien op GreenTech EC-technologie. Voor de inregeling zijn de ventilatoren native voorzien van 0-10 V en MODBUS RTU, zodat ze direct integreren met klimaatcomputers van vrijwel elke fabrikant.

Let naast de positie van de ventilatoren ook op de plek van de stal zelf, in een warm land als Brazilië zijn bijvoorbeeld weer heel andere set-ups nodig dan dier in Nederland.

Dit is de vraag waar veel leveranciers omheen draaien. Begrijpelijk, want het juiste antwoord vraagt rekenwerk. Toch zijn er wat vuistregels die houvast geven.

Een gangbare richtlijn voor de zomersituatie ligt rond 1.700 tot 2.500 m³ lucht per koe per uur (hittebestrijdingsrichtlijnen, o.a. ASABE EP270.5 en The Dairyland Initiative). Bij 100 koeien praat u dus al snel over 170.000 tot 250.000 m³/uur aan ventilatiecapaciteit. Klinkt veel? Klopt. Dat is dan ook waarom losse huishoudventilatoren totaal niet voldoen, u zit op een industriële schaal.

Belangrijker dan het totale debiet is de luchtsnelheid die de koe daadwerkelijk voelt. Streef naar 2 tot 3 meter per seconde in de ligboxen en bij het voerhek (Berman, 2005). Dat is voelbare wind, geen briesje. Onder 1 m/s heeft het geen koelend effect meer.

Voor axiaalventilatoren van 140 cm diameter geldt grofweg: één ventilator per 12 tot 15 meter staldiepte. Bij plafondventilatoren van 6 meter diameter dekt één unit ongeveer 250 tot 350 m² stalvloer. Voor een gemiddelde Nederlandse ligboxenstal komt u al snel uit op 6 tot 10 grote units.

Het werkpunt, uw benodigde debiet bij de tegendruk van uw stal, bepaalt welke ventilator écht efficiënt is. Stallen met insectengaas, lange kanalen of filters hebben hogere tegendruk dan open stallen, en daar verschillen ventilatortypes onderling sterk in efficiëntie. ebm‑papst stelt hiervoor de FanScout selectietool beschikbaar, met door TÜV SÜD gecertificeerde prestatiedata. U voert uw werkpunt in, het systeem berekent welke configuratie het energiezuinigst is.

De aansturing is minstens zo belangrijk als de hardware. Stel het systeem in op THI-basis, niet op temperatuur alleen. Start trapsgewijs vanaf THI 65, vol vermogen vanaf THI 72. Een goede klimaatcomputer doet dit automatisch op basis van temperatuur- en vochtsensoren in de stal.

Een eerlijk verhaal: complete stalventilatie melkvee is geen kleine investering. Maar de cijfers maken het meestal goed.

Voor een ligboxenstal met 100 melkkoeien rekent u inclusief montage op €15.000 tot €30.000 voor een mechanisch systeem. Een geïntegreerd concept met sproeisysteem en geavanceerde aansturing kan oplopen tot €40.000 of €50.000. Het verschil zit vooral in het type ventilatoren, het aantal units en de mate van automatisering.

Een grote axiaalventilator van 1,5 kW die in de zomer 8 uur per dag draait, verbruikt circa 360 kWh per maand. Met EC-motoren zit u 30 tot 50% lager. Bij 8 ventilatoren over een ventilatieperiode van vier maanden komt u op ruim 11.000 kWh; bij een stroomprijs van €0,25 per kWh praat u over circa €2.900 aan jaarlijkse stroomkosten voor AC-uitvoeringen, en €1.500 tot €2.000 met EC-motoren.

Reken eens mee: stel uw eindklant verliest momenteel €200 per koe per jaar door hittestress. Bij 100 koeien is dat €20.000. Een investering van €25.000 is dan in 1,5 jaar terugverdiend, mits het systeem de schade voor 80% of meer wegneemt. In de praktijk zijn terugverdientijden van 3 tot 5 jaar realistisch, omdat geen enkel systeem alle schade voorkomt en er ook zomers zijn waarin de hittestress beperkt blijft.

Energiezuinige stalinrichting komt voor de veehouderij vaak in aanmerking voor MIA/Vamil-aftrek, doorgaans via een MDV-certificaat (Maatlat Duurzame Veehouderij), waarvan de voorwaarden per 1 januari 2026 zijn aangescherpt. Daarnaast zijn er provinciale regelingen. Let op: de ISDE-ventilatiesubsidie die in 2026 is geïntroduceerd geldt voor woningeigenaren in combinatie met isolatie, niet voor stalventilatie. Vraag uw accountant of een onafhankelijk adviseur na wat in uw situatie van toepassing is, want regelingen veranderen jaarlijks. Het scheelt zomaar 10 tot 15% op uw netto-investering.

In bijna elke stal is wel iets dat beter kan. Niet omdat de eigenaar onkundig is, maar omdat ventilatieontwerp specialistenwerk is en de fout vaak in het detail zit.

De meest voorkomende fout: ventilatoren te hoog ophangen. Een ventilator op 4 meter hoogte boven het voerhek levert weinig op voor de koe op 1,5 meter. De luchtkolom is dan al uiteengewaaierd voordat hij de koe bereikt. Hang ventilatoren bij voorkeur op 2,5 tot 3 meter, gericht op de plek waar koeien het meest verblijven.

De wachtruimte voor de melkstal of de robot is een hotspot. Koeien staan dicht op elkaar, produceren veel warmte en verteren slecht hun stress. Toch wordt de wachtruimte vaak vergeten in het ventilatieplan. Plaats hier extra capaciteit, juist hier verdient u snel terug op melkgift en celgetal.

Praktijkvoorbeeld: Een melkveehouder in Gelderland investeerde €4.000 extra in twee ventilatoren boven de wachtruimte. Resultaat: het celgetal daalde in de zomermaanden van 280 naar 190, en de melkgift bleef stabiel waar voorheen een daling van 2 liter per dag normaal was. Terugverdientijd: één zomer.

Stoffige bladen, vastgelopen lagers, vervuilde sensoren. Ventilatoren in een stal hebben jaarlijks onderhoud nodig. Een vies blad kost zo 10 tot 20% rendement. Plan dit in, net als u uw melkrobot laat onderhouden.

Wie nu nieuw investeert in stalventilatie, moet rekenen op de ErP-verordening (EU) 2024/1834 die per 24 juli 2026 strengere efficiëntie-eisen stelt voor ventilatoren van 125 W tot 500 kW. Specificeer producten waarvan de leverancier de conformiteit aantoonbaar borgt, inclusief productdocumentatie en deellastcurves. Doet u dat niet, dan loopt u het risico over enkele jaren een opnieuw te vervangen installatie te hebben.

Bij nieuwbouw of grote verbouwingen krijgt u te maken met emissie-eisen en Rav- of BWL-codes. Dit raakt direct uw ventilatiekeuze.

Een aantal emissiearme stalsystemen stelt eisen aan luchtsnelheid en luchtverdeling, omdat de gemeten ammoniakreductie afhangt van een specifiek luchtpatroon. Mechanische ventilatie kan helpen om aan deze eisen te voldoen, maar kan ook conflicteren met de natuurlijke luchtstromen waarop de Rav-erkenning is gebaseerd. Laat dit altijd door een specialist beoordelen voordat u investeert.

Bij stallen dicht bij woningen kunnen geluidsnormen vanuit het Besluit Activiteiten Leefomgeving een rol spelen. EC-ventilatoren produceren bij gelijk debiet typisch 5 tot 10 dB(A) minder dan AC-uitvoeringen, door de continue regeling en het ontbreken van rotor-statorinteractie. In de praktijk maakt dit het verschil tussen wel of geen klachten van de buren.

De vervanger van Verordening 327/2011 stelt per 24 juli 2026 strengere efficiëntiedrempels voor ventilatoren van 125 W tot 500 kW, plus verplichte productinformatie. Voor ventilatoren die in andere producten zijn ingebouwd, geldt een overgangstermijn tot 24 juli 2027. De verordening beoordeelt het systeem als geheel, dus motor, aerodynamica en regeling samen, en richt zich primair op axiaal- en centrifugaalventilatoren voor algemene ventilatie. Voor stalventilatie betekent dit: kies producten waarvan de leverancier de actuele conformiteitsdocumentatie kant-en-klaar levert.

Een aandachtspunt waar weinig over geschreven wordt: bij inbouw van mechanische ventilatie in een bestaande emissiearme stal kan de Rav-erkenning in het geding komen als de luchtstroom significant wijzigt. Vraag altijd vooraf advies bij de omgevingsdienst, en bewaar de prestatiecertificaten en 3D-modellen van de leverancier, want die heeft u nodig om uw vergunning te onderbouwen. ebm‑papst levert deze documentatie standaard met elk product mee, inclusief 3D-CAD-modellen voor stalbouwsoftware.

Het verleidelijkst is om direct offertes op te vragen bij drie leveranciers. Doe dat niet als eerste. Begin met een onafhankelijke meting van uw huidige situatie: hang een datalogger met THI-sensor in uw stal en meet een week lang in zomerseizoen. U weet dan precies hoe vaak u boven THI 68 of 72 zit. Pas daarna gaat u dimensioneren.

Vergelijk vervolgens minimaal drie systemen, niet drie leveranciers van hetzelfde systeem. Vraag naar concrete kWh-verbruiken, garantietermijnen, onderhoudscontracten én ErP-conformiteitsdocumentatie. Een goede leverancier komt eerst kijken en meten voordat hij een offerte schrijft.

Wilt u snel een onderbouwde productselectie maken op basis van uw werkpunt? Bekijk dan de ebm‑papst HyBlade EC-axiaalventilatoren voor de veehouderij of doorloop de FanScout selectietool, gecertificeerd door TÜV SÜD in de hoogste nauwkeurigheidsklasse.

• Efficiënte ventilatie in kassen, voor projectontwikkelaars in de glastuinbouw. Werkt de fan affinity law, VPD-management en het hectare-rekenvoorbeeld helemaal uit.
• Ventilatie voor vertical farming: zo kiest u tussen axiaal en centrifugaal, voor projecten in gesloten indoor farming.
• Welke subsidies zijn er in 2026 voor energiezuinige ventilatie in de melkveehouderij?
• Plafondventilator versus axiaalventilator: welke kiest u voor uw ligboxenstal?

Stalventilatie melkvee is geen luxe meer, maar bedrijfseconomische noodzaak. De zomers worden warmer, de koeien productiever, en hittestress kost €250 tot €300 per koe per jaar bij onvoldoende koeling. De combinatie van natuurlijke ventilatie als basis, mechanische EC-ventilatoren voor windstille dagen, en THI-gestuurde regeling levert bewezen resultaten: 30 tot 50% energiebesparing versus AC, terugverdientijden van 1,5 tot 4 jaar, en een stalklimaat dat aantoonbaar de melkgift, vruchtbaarheid en gezondheid van uw koppel beschermt.

Met de ErP-verordening van 24 juli 2026 in zicht en MIA/Vamil-aftrek via een MDV-certificaat die EC-technologie aantrekkelijker maakt, is er weinig reden om te wachten. Begin met meten, dimensioneer op basis van werkpunt, en kies leveranciers die de norm-conformiteit voor u dekken.

Heeft u nog vragen of een concreet project op tafel? Neem gerust contact met ons op.

1. Berman, A. (2005). Estimates of heat stress relief needs for Holstein dairy cows. Journal of Animal Science, 83(6), 1377-1384.

2. Bohmanova, J., Misztal, I., & Cole, J. B. (2007). Temperature-Humidity Indices as Indicators of Milk Production Losses Due to Heat Stress. Journal of Dairy Science, 90(4), 1947-1956.

3. Kadzere, C. T., Murphy, M. R., Silanikove, N., & Maltz, E. (2002). Heat stress in lactating dairy cows: a review. Livestock Production Science, 77(1), 59-91.

4. Polsky, L., & von Keyserlingk, M. A. G. (2017). Invited review: Effects of heat stress on dairy cattle welfare. Journal of Dairy Science, 100(11), 8645-8657.

5. West, J. W. (2003). Effects of heat-stress on production in dairy cattle. Journal of Dairy Science, 86(6), 2131-2144.

6. Tucker, C. B., Rogers, A. R., & Schütz, K. E. (2008). Effect of solar radiation on dairy cattle behaviour, use of shade and body temperature in a pasture-based system. Applied Animal Behaviour Science, 109(2-4), 141-154.

7. ASABE EP270.5 (2003/2008). Design of Ventilation Systems for Poultry and Livestock Shelters. American Society of Agricultural and Biological Engineers.

8. U.S. DOE (2013). Premium Efficiency Motor Selection and Application Guide. United States Department of Energy.

9. Verordening (EU) 2024/1834 ecodesign-eisen voor ventilatoren. Publicatieblad van de Europese Unie, 24 juli 2026.

10. Besluit Activiteiten Leefomgeving. Geluidsnormen veehouderij.

11. Rav 2024, Regeling ammoniak en veehouderij. Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

12. ebm‑papst Nederland. HyBlade EC-axiaalventilatoren voor de veehouderij. ebmpapst.com.

13. ebm‑papst. FanScout selectiesoftware, TÜV SÜD-gecertificeerd. fanscout.ebmpapst.com.

14. The Dairyland Initiative (UW–Madison), Ventilation and Heat Abatement: https://thedairylandinitiative.vetmed.wisc.edu/adult-cow-housing/ventilation-and-heat-abatement/

15. Polsky & von Keyserlingk (2017), Invited review: Effects of heat stress on dairy cattle welfare, Journal of Dairy Science: https://www.journalofdairyscience.org/article/S0022-0302(17)30849-4/fulltext

16. Verordening (EU) 2024/1834, EUR-Lex: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1834/oj/eng

17. Ecodesign-richtlijn voor ventilatoren, FläktGroup: https://www.flaktgroup.com/en/support/legislation/ecodesign-ventilation-fans/

18. EC- versus AC-motorrendement, ebm‑papst: https://mag.ebmpapst.com/en/insights/ebmpapst-is-an-ec-motor-more-energy-efficient-than-an-ac-motor_16132/

19. ISDE: wat wijzigt er in 2026, RVO: https://www.rvo.nl/subsidies-financiering/isde/isde-wat-wijzigt-er-2026

20. ISDE ventilatie voor woningeigenaren, RVO: https://www.rvo.nl/subsidies-financiering/isde/woningeigenaren/ventilatie

21. Maatlat Duurzame Veehouderij (MDV) en MIA/Vamil 2026, Subvention: https://subvention.nl/agrarisch/maatlat-duurzame-veehouderij-mdv-mia-vamil-2026/