Tussen de derde en zesde rij kisten kruipt de temperatuur omhoog en blijft de relatieve vochtigheid hangen op een niveau waar schimmel zich thuis voelt. De ventilatoren draaien, het koelsysteem doet zijn werk en toch verliezen uw eindklanten hun melange-aardappelen door zwarte harten, uien door halsrot of appels door scald.

Dat patroon herhaalt zich jaar na jaar bij telers en koelhuisbeheerders. Meestal ligt het niet aan de techniek zelf, maar aan een installatie die ooit voor een ander gewas of een andere bewaarduur is ontworpen.

In dit artikel leest u hoe bewaarcel ventilatie in elkaar zit: de techniek en ook cijfers die helpen bij beslissingen maken.

Dit artikel is geschreven voor projectontwikkelaars, agri-installateurs en technische inkopers die bewaarinstallaties ontwerpen, specificeren of hun business-case willen onderbouwen.

We werken stap voor stap door: van de fysica van luchtverdeling, via klimaateisen per gewas en motorkeuze, tot wetgeving en realistische terugverdientijden.

Waarom al deze informatie?

Door eindklanten te begrijpen en op niveau mee te kunnen praten, wordt het makkelijker om gesprekken te voeren en onderbouwde keuzes te maken, waardoor het vertrouwen stijgt en opdrachten sneller rond zijn. Belangrijker nog: u helpt ze kosten te besparen.

Baseer de beslissingen uiteraard nooit op een artikel online, dit zijn gemiddelden. Doe altijd een meting waarin alle factoren meegenomen worden. Verder leest u waar u rekening mee houdt bij een nieuwe cel bouwen, een bestaande installatie retrofitten en het begrijpen waarom de uien van uw klant dit jaar zachter zijn dan vorig jaar.

• Luchtverdeling bepaalt het verschil tussen een goede en een matige cel, vaak meer nog dan de ventilator zelf. Drukkamers, kanalen en airbags doen ongeveer 80% van het 'zware werk'.
• Capaciteit varieert sterk per gewas. Voorbeelden; Consumptie-aardappel bulk: 100–150 m³/h per ton. Pootaardappel: 150–200. Uien droogfase: 200–300. Bloembollen (tulp): 500–800.
• Specific Fan Power (SFP) is de slimste vergelijkingsmaat. Onder 0,25 W per m³/h zit u goed, boven 0,35 W per m³/h verspilt u stroom. EC-motoren halen moeiteloos de lagere range.
• EC-motoren besparen 25 tot 40% energie versus AC met frequentieregelaar bij deellast. ebm‑papst RadiPac EC-centrifugaalventilatoren halen in de praktijk reducties van 40% en hoger.
• De F-gassen verordening (EU) 2024/573 faseert HFK-koelmiddelen versneld uit. R404A en R507A zijn voor nieuwe systemen feitelijk niet meer bruikbaar. Vraag uw leverancier expliciet naar de GWP-implicaties.
• ErP (EU) 2024/1834 stelt per 24 juli 2026 strengere efficiëntiedrempels voor ventilatoren van 125 W tot 500 kW. Kies producten waarvan de leverancier conformiteitsdocumentatie en deellastcurves levert.

Bij retrofit draait het om aansprakelijkheid bij projecten: vraag daarom de leverancier om 3D-CAD-modellen en gecertificeerde prestatiedata. Zonder die documenten loopt u risico bij vergunningstrajecten of garantieclaims.

Check bijvoorbeeld onze integratie voor 3d ontwerpen van ventilatie op: https://www.3dcontentcentral.com/parts/supplier/ebm-papst-AB.aspx Of maakt altijd de beste keuze door alle specificaties en handleidingen in de fanscout op te zoeken.

Let op: alle cijfers in dit artikel zijn richtingaangevend en gebaseerd op WUR-onderzoek, Sutton Bridge CSR-publicaties en EU-verordeningen. De werkelijke prestaties hangen af van staldimensies, gewas, productkwaliteit en bestaande regeltechniek. Vraag altijd een onafhankelijke berekening voordat u specificeert.

Een bewaarcel ventilatie-systeem zorgt voor een gerichte luchtcirculatie door het opgeslagen product. Tegelijkertijd reguleert het de temperatuur, de luchtvochtigheid en het gasgehalte binnen de exacte marges die nodig zijn voor het behoud van de productkwaliteit. Het realiseren van dit stabiele klimaat is in de praktijk vaak uitdagender dan de theorie doet vermoeden.

Een goed werkende bewaarcel ventilatie voert vier taken uit, vaak gelijktijdig:

1. Warmte afvoeren die het product zelf produceert door ademhaling
2. Vocht beheersen, want te droog levert gewichtsverlies en te nat schimmel
3. Gassen verwijderen zoals CO₂ (aardappel, ui) en ethyleen (fruit, sierteelt)
4. Temperatuur homogeniseren zodat er geen hotspots ontstaan

Bijna elke cel heeft ventilatie, maar lang niet elke installatie handelt deze vier taken tegelijk en goed af. Veel bestaande systemen presteren op één of twee taken matig, simpelweg omdat ze ooit voor een ander gewas of een andere bewaarduur zijn gedimensioneerd.

Dt is waarom een retrofit vaak een goede oplossing is ter modifcatie, maar helaas voor de eindklant niet altijd. Dit is afhankelijk van in hoeverre het orginele systeem aangepast kan worden om aan de huidige situatie én (steeds strengere) criteria te voldoen.

Ventileren is iets anders dan koelen. Een verdamper hangt boven of naast uw cel om warmte aan een koelmiddel te onttrekken.

De ventilatoren verplaatsen de lucht zodat die warmte ook daadwerkelijk bij de verdamper komt. Zelfs met het beste koelvermogen ter wereld blijft de warmte hangen waar het product staat als de luchtverdeling niet deugt.

Mechanische koeling en ventilatie horen daarom in één geïntegreerd ontwerp thuis.

Het verschil tussen een matige en een goede bewaarcel wordt vooral bepaald door hoe de lucht zich vanaf de ventilator door de cel beweegt en veel minder door de ventilator zelf.

Bij bulkbewaring blaast u de lucht meestal van onderaf door het product. Een drukkamer onder de vloer of achter de wand verdeelt de luchtstroom over halfronde kanalen of vloergleuven, met daarboven het product.

Voor een gelijkmatige luchtstroom door de hele stapel moet die drukkamer voldoende overdruk opbouwen om elke vierkante meter vloer gelijk te belasten.

Bij kistenbewaring gaat het anders. Airbags of plenums dwingen de lucht horizontaal door de kistenstapeling. De airbags sluiten de spleten tussen de kisten af, zodat de lucht niet langs het product schiet maar er dwars doorheen wordt gestuurd.

Bij blaasventilatie staat de ventilator stroomopwaarts en drukt hij lucht het product in. Bij zuigventilatie zit hij stroomafwaarts en trekt hij de lucht door het product. Blaasventilatie is gangbaar bij aardappelen en uien. Zuigventilatie komt vaker voor bij fruit en in situaties waar u een nauwkeurige temperatuurmeting boven het product wilt.

Welk principe het beste werkt? Dat hangt af van het gewas, de stapelhoogte en de gewenste gelijkmatigheid.

Pro tip: Overleg goed met de klant over mogelijke wisselingen op korte- en middellange termijn om hierop te anticiperen. Een verkeerde keuze hier kostde klant jaren aan suboptimale bewaring, de kosten van dit kwaliteitsverlies zijn vaak goed door te rekenen.

Een bewaarcel werkt meestal met menglucht: deels verse buitenlucht, deels recirculatie. Buitenlucht koelt en ververst, recirculatie houdt de RV stabiel en spaart energie. Die verhouding stuurt u via kleppen, en moderne installaties doen dit volautomatisch op basis van sensoren in en buiten de cel.

De parameters die uw bewaarcel ventilatie moet halen, verschillen per gewas. Een aardappel vraagt iets anders dan een ui en een appel weer iets totaal anders dan een bloembol. De details en andere haken en ogen kunt u makkelijk vinden in researchpapers, maar ter indicatie alvast wat gemiddelden:

Aardappelbewaring kent vijf fases: drogen, wondheling, koelen, op temperatuur houden en opwarmen voor afleveren. Wondheling vraagt twee weken bij 12 tot 15 °C en 95% RV (Sutton Bridge CSR; WUR Akkerbouw). Daarna koelt u naar de bewaarstand: 4 tot 6 °C voor consumptie, 6 tot 8 °C voor frites, 7 tot 9 °C voor chips en 3 tot 4 °C voor poot.

De CO₂-concentratie moet onder 3.000 ppm blijven, anders neemt het risico op zwarte harten en interne afwijkingen toe. Uw bewaarcel ventilatie regelt dat door op de juiste momenten verse buitenlucht in te laten.

Uienbewaring vraagt het tegenovergestelde profiel. Eerst stevig drogen bij 25 tot 30 °C, daarna langzaam terug naar 0 tot 3 °C bij een lage RV van 65 tot 75% (KAVB-richtlijnen). Te vochtig geeft halsrot, te droog leidt tot gewichtsverlies en huidschilfering.

Fruitbewaring zit op het andere uiterste: 0 tot 1 °C, 90 tot 95% RV, soms met gecontroleerde atmosfeer (lage O₂, verhoogde CO₂). Hier wordt ethyleenbeheersing belangrijk. Bloembollen vragen per soort een eigen profiel: tulpen worden bij 5 tot 9 °C bewaard, lelies vereisen vriescondities (-2 °C).

Een bewaarcel ventilatie-installatie die voor aardappelen is gebouwd, gebruikt u niet zomaar voor uien. Luchtsnelheid, drukopbouw en kleppenregeling moeten passen bij het bewaarklimaat van uw product.

Drukval ontstaat door het product, de kanalen en de filters. Een stapel aardappelen van 4 meter hoog geeft meer weerstand dan een stapel van 3 meter. Kistenbewaring kent extra weerstanden door de spleten en de doorlaten in elke kist.

Als installateur wilt u daarom de drukval berekenen. Vraag om een complete berekening te maken naar de stapelhoogte, productdichtheid, kanaaldimensies en gewenst debiet.

Specific Fan Power (SFP) is het stroomverbruik per kubieke meter lucht per uur. Voor moderne bewaarcel ventilatie ligt een goede SFP tussen 0,15 en 0,25 W per m³/h. Boven 0,35 W per m³/h verspilt de eindklant serieus geld.

Een EC-motor met geïntegreerde regeling haalt de lagere range zonder problemen, maar een AC-motor met externe frequentieregelaar vrijwel nooit.

Wilt u zonder vuistregel direct het juiste werkpunt vinden? Ebm-papst stelt daarvoor de FanScout selectietool beschikbaar, met prestatiedata gecertificeerd door TÜV SÜD in de hoogste nauwkeurigheidsklasse.

U voert uw werkpunt in (debiet plus tegendruk) en de tool berekent of een enkele ventilator of een FanGrid de meest energie-efficiënte oplossing is voor uw cel.

De keuze tussen bulk en kisten heeft directe gevolgen voor uw ventilatie-ontwerp.

Voordelen: hogere opslagdichtheid per m³ cel, lagere bouwkosten per ton en eenvoudigere automatisering.

Nadelen: de hele cel moet leeg voor sortering, minder flexibel bij meerdere afzetkanalen en een hogere drukval door de grotere stapelhoogte. Bulkbewaring vraagt sterke ventilatoren en goed gedimensioneerde drukkamers.

Voordelen: per partij sorteren en afleveren, beter voor langere bewaring met regelmatige inspectie, en makkelijker te combineren met luchtverdeling via airbag-ventilatie.

Nadelen: hogere bouw- en handlingkosten en een lager opslagrendement per m³ cel. Kwalitatief is het vaak superieur, zeker bij gevoelige gewassen.

Telers met één afzetkanaal en uniforme partijen kiezen vaak voor bulk. Werkt u met meerdere kanalen (consumptie en industrie naast elkaar) of met meerdere rassen tegelijk, dan wint kistenbewaring bijna altijd. De extra investering verdient u terug in lagere uitval en hogere prijzen voor kwaliteitspartijen.

Bewaarcel ventilatie in een kistenopstelling vergt wel meer aandacht voor horizontale luchtverdeling. Een matige installatie herkent u hier aan temperatuurverschillen tussen de kistenrijen.

De grootste sprong in bewaartechniek van het afgelopen decennium zit in de motor van uw ventilatoren.

Vroeger gebruikten we asynchrone AC-motoren met een externe frequentieregelaar om het toerental aan te passen. Dat werkt, maar er gaat veel rendement verloren in de regelaar zelf, en bij deellast loopt het motorrendement steil naar beneden.

Een EC-motor (electronically commutated) heeft de regelelektronica al in de motor zitten. Hij houdt zijn rendement vast tot zeer lage toerentallen en past zijn vermogen naadloos aan op de gewenste luchtopbrengst. Omdat uw bewaarcel ventilatie het grootste deel van het seizoen in deellast staat, scheelt dat 25 tot 40% stroom.

Het onderliggende principe is de fan affinity law: het vermogen schaalt met de derdemacht van het toerental. Het toerental halveren geeft theoretisch 87,5% besparing. AC-motoren met spanningsregeling halen die besparing niet, EC-motoren wel.

Het hectare-rekenvoorbeeld bij kassenventilatie laat zien hoe dat in cijfers uitpakt; zie Efficiënte ventilatie in kassen. Voor bewaarcellen geldt dezelfde wet, alleen liggen de absolute debieten en drukken vaak hoger.

De ErP-richtlijn van de EU stelt steeds strengere eisen aan het motorrendement. IE3 was lange tijd de standaard, IE4 (premium efficiency) is nu gangbaar voor nieuwe installaties, en IE5 (ultra-premium) wordt voor specifieke vermogens steeds vaker leverbaar. EC-motoren van ebm‑papst halen vrijwel altijd IE4 of beter.

Voor uw investering betekent dat het volgende: kiest u nu nog voor IE3 met een aparte frequentieregelaar, dan staat u over vijf jaar met een systeem dat verbouwd moet worden om aan de actuele ecodesign-eisen te voldoen.

De ErP-verordening (EU) 2024/1834 stelt per 24 juli 2026 strengere drempels voor ventilatoren in de range 125 W tot 500 kW, met deellastcurves verplicht vanaf 24 juli 2027.

Onderzoek van Wageningen Plant Research laat consistent zien dat een goed afgeregeld EC-systeem in een aardappelbewaarcel 30 tot 50% minder energie verbruikt dan een traditionele AC-installatie zonder regeling. Dat kostte voorheen al veel, maar door de toegenomen gangbare stroomprijzen loopt het al snel op tot een paar duizend euro per cel per jaar.

Indicatief voorbeeld: een aardappelteler met drie cellen van elk 1.000 ton verving in 2024 zijn AC-ventilatoren door ebm‑papst RadiPac EC-centrifugaalventilatoren. Het verbruik daalde van 42.000 naar 24.000 kWh per jaar over de drie cellen. Bij €0,28 per kWh komt dat neer op een jaarbesparing van €5.040. De investering van €22.000 was binnen 4,4 jaar terugverdiend, naast minder hotspots en daardoor 1,2% minder uitval bij sortering.

Voor bewaarcellen met hogere drukwaarden (boven 250 Pa) kiest u meestal voor centrifugaal- of radiaalventilatoren. Voor lagere drukwaarden en grote debieten werken axiaalventilatoren prima. De keuze hangt af van de drukval die uw installatie moet overwinnen en van de fysieke ruimte rond uw drukkamer.

Voor (na)oogst-opslag levert ebm‑papst vier complementaire ventilatorseries die per bewaarconfiguratie ander werk doen:

1. RadiPac EC-centrifugaalventilator: compact, zeer efficiënt en eenvoudig in gebruik. De werkpaard voor drukkamers met hogere tegendruk (250–500 Pa). Geschikt voor bulkbewaring van aardappel en ui, en voor kistenbewaring waar lange airbag-leidingen drukverlies opbouwen.
2. AxiBlade EC-axiaalventilator: voor grotere debieten bij lagere druk. Geschikt voor recirculatieventilatie en als boosterventilator in ruime drukkamers.
3. Axiaalventilator met geïntegreerde diffusor: geoptimaliseerd voor situaties waar drukverlies door diffusie direct na de ventilator wordt opgevangen. Reduceert turbulentie aan de aanblaaszijde van de drukkamer.
4. HyBlade EC-axiaalventilator: hybride schoepstructuur met uitstekend rendement en geluidsarme werking. Voor toepassingen waar geluid een rol speelt, zoals bewaarcellen nabij woningen of personeelsruimtes.

Alle vier zijn leverbaar in GreenTech EC-uitvoering en standaard voorzien van 0–10 V- en MODBUS RTU-aansturing, zodat ze direct integreren met klimaatcomputers van vrijwel elke fabrikant. Voor de procurement-fase levert ebm‑papst standaard 3D-CAD-modellen en TÜV SÜD-gecertificeerde prestatiedata mee, wat het onderbouwen van vergunningstrajecten en garantieclaims een stuk makkelijker maakt.

Volledig overzicht en datasheets: EC-ventilatoren voor oogstopslagruimtes.

De regels rond koelmiddelen en rond ventilator-efficiëntie veranderen snel, en uw bewaarcel ventilatie moet daarop aansluiten.

De herziene F-gassen verordening, van kracht sinds maart 2024, faseert HFK-koelmiddelen versneld uit. R404A en R507A zijn voor nieuwe systemen feitelijk niet meer bruikbaar; R134a, R407F en R410A komen binnen dit decennium in beeld voor uitfasering. Natuurlijke koelmiddelen worden de standaard: ammoniak (R717), propaan (R290) en CO₂ (R744), elk met hun eigen veiligheids- en ontwerp-uitdagingen.

Werkzaamheden aan koelinstallaties met F-gassen mogen alleen door een gecertificeerd F-gassen-bedrijf worden uitgevoerd (BRL 100 / KvINL-erkenning, voorheen STEK). Daarbovenop geldt voor installaties met 5 ton CO₂-equivalent of meer een verplichte periodieke lekcontrole.

De ventilator-zijde van de wetgeving is even relevant. Per 24 juli 2026 stelt (EU) 2024/1834 strengere efficiëntiedrempels en verplichte productinformatie voor ventilatoren van 125 W tot 500 kW; per 24 juli 2027 komen daar deellastcurves en repareerbaarheidseisen bij.

Kies producten waarvan de leverancier de conformiteitsdocumentatie kant-en-klaar levert, inclusief deellastcurves. Doet u dat niet, dan riskeert u dat uw nieuwe installatie binnen enkele jaren weer moet worden aangepast.

Bij retrofit kan een wijziging van het ventilatieconcept bovendien gevolgen hebben voor vergunningen (Besluit Activiteiten Leefomgeving, food-safe-trajecten). Bewaar de prestatiecertificaten, 3D-modellen en CE-documentatie van de leverancier. ebm‑papst levert die standaard mee, en dat is een eis die u bij andere leveranciers expliciet moet stellen.

De kosten bepalen uiteindelijk de keuze, dus die zetten we hier op een rij.

De terugverdientijd bestaat uit drie componenten: energiebesparing (kWh-verschil maal stroomprijs), kwaliteitswinst (minder uitval maal prijs per ton) en arbeidsreductie. Een uitvalreductie van 1 tot 2% op een bewaarpartij van 1.000 ton aardappelen levert al snel €2.000 tot €5.000 per cel per jaar op. Bij uien gaat het om vergelijkbare bedragen.

Het totale kostenplaatje van EC versus AC over de levensduur draait om aanschaf, energieverbruik en onderhoud. De meerprijs van EC zit in de aanschaf (typisch enkele duizenden euro per ventilator), de winst zit in energie en onderhoud. ebm‑papst rapporteert voor de GreenTech EC-serie tot 50% lagere energiekosten ten opzichte van vergelijkbare AC-uitvoeringen. De RadiPac-retrofit eerder in dit artikel laat een concrete praktijkbesparing zien van €5.040 per jaar op drie cellen, met een terugverdientijd van 4,4 jaar inclusief minder uitval bij sortering.

Voor uw specifieke werkpunt (debiet plus tegendruk, draaiuren, stroomprijs) levert de FanScout selectietool een onderbouwde vergelijking met TÜV SÜD-gecertificeerde prestatiedata. Vraag in het offertestadium altijd om een case-specifieke berekening, want de spreiding tussen best case en worst case is groot en alleen uw eigen werkpunt geeft betrouwbare cijfers.

Voor een complete nieuwbouwcel ligt de terugverdientijd op 8 tot 12 jaar, afhankelijk van de benutting. Een retrofit van alleen het ventilatiesysteem verdient zich meestal binnen 4 tot 6 jaar terug. Vervangt u uitsluitend de ventilatoren voor moderne EC-units, dan ligt de terugverdientijd vaak onder de 5 jaar.

Voor procurement is dit de korte lijst die het verschil maakt:

• Specific Fan Power bij uw werkpunt (niet alleen bij nominaal vermogen) plus deellastcurve
• ErP-conformiteitsverklaring conform (EU) 2024/1834
• BRL 100 / KvINL-certificaat bij gecombineerde koel- en ventilatieprojecten
• 3D-CAD-modellen voor uw bouwsoftware plus TÜV SÜD-gecertificeerde prestatiedata

Krijgt u op de helft van deze punten geen helder antwoord? Dan zoekt u beter een andere leverancier.

• Efficiënte ventilatie in kassen, waarin de fan affinity law, VPD-management en het hectare-rekenvoorbeeld worden uitgewerkt voor de glastuinbouw.
• Stalventilatie melkvee: minimumventilatie, ammoniakafvoer en de business-case voor EC-retrofit, voor projecten in de veehouderij.
• Ventilatie voor vertical farming: zo kiest u tussen axiaal en centrifugaal, voor projecten in gesloten indoor farming.

1. Wageningen Plant Research. Aardappelbewaring, onderzoek en richtlijnen. WUR Akkerbouw, edepot.wur.nl.
2. Sutton Bridge Crop Storage Research (CSR). Potato Storage Management Guide. AHDB Potatoes (UK).
3. KAVB (Koninklijke Algemeene Vereeniging voor Bloembollencultuur). Bewaarrichtlijnen bloembollen.
4. ASABE EP270.5. Design of Ventilation Systems for Poultry and Livestock Shelters. American Society of Agricultural and Biological Engineers.
5. Verordening (EU) 2024/573 betreffende gefluoreerde broeikasgassen (F-gassen verordening). Publicatieblad van de Europese Unie, 7 februari 2024.
6. Verordening (EU) 2024/1834 ecodesign-eisen voor ventilatoren. Publicatieblad van de Europese Unie, 24 juli 2026.
7. NEN-EN 378:2016. Koelinstallaties en warmtepompen, veiligheids- en milieu-eisen.
8. BRL 100 / KvINL-regeling voor F-gassen-installatiebedrijven. Kennis- en Vakcentrum voor de Installatiebranche.
9. Besluit Activiteiten Leefomgeving. Geluidsnormen agrarische bedrijven.
10. U.S. DOE (2013). Premium Efficiency Motor Selection and Application Guide.
11. Ebm-papst Nederland. EC-ventilatoren voor oogstopslagruimtes in de landbouw. ebmpapst.com.
12. Ebm-papst. FanScout selectiesoftware, TÜV SÜD-gecertificeerd. fanscout.ebmpapst.com.